Fontanny rzymskie: 10 najsłynniejszych w Wiecznym Mieście

Fontanny rzymskie to jeden z najbardziej charakterystycznych obiektów architektonicznych Wiecznego Miasta. W sumie jest ich tam ponad 2000!

Wiele z nich to dzieła słynnych architektów. Zachwycają swoją rzeźbiarską formą i pomysłowością i stanowią symbol najważniejszych punktów odniesienia w Rzymie.

W tym artykule przedstawię ci 10 najsłynniejszych fontann w Rzymie. Poznasz ich historię, legendy z nimi związane i dowiesz się, jak je znaleźć. Dzięki temu będziesz mógł zaplanować spacer po Wiecznym Mieście śladami najpiękniejszych fontann Rzymu.

Fontanny rzymskie: 10 najsłynniejszych

A oto lista 10 najbardziej znanych fontann w Rzymie. Niektóre na pewno już znasz, a inne masz szansę odkryć podczas najbliższej wizyty w stolicy Włoch.

1. Fontanna di Trevi

Fontana di Trevi to najbardziej znana barokowa fontanna Rzymu i jedna z ikon miasta. Została zaprojektowana przez Niccolò Salviego w XVIII wieku. Forma fontanny przypomina fasadę budynku.

W centrum znajduje się Okeanos – greckie bóstwo mórz zewnętrznych. Postać stoi na rydwanie zaprzężonym w dwa hippokampy, czyli hybrydy konia i ryby. Towarzyszy mu dwóch trytonów. Jeden z hippokampów jest spokojny, drugiego natomiast stara się ujarzmić jeden z trytonów. To symbole dwóch stanów morza: w czasie ciszy i w czasie sztormu.

W niszach znajdują się postaci symbolizujące cztery pory roku oraz dwie postacie kobiece będące alegoriami Zdrowia i Obfitości. Sama nazwa fontanny nawiązuje do imienia dziewicy Trevii, która według legendy odkryła źródło wody, które za pomocą akweduktu zasila fontannę.

Wszyscy na pewno kojarzą kultową scenę filmu Federica Felliniego Dolce Vita, w której bohaterka grana przez Anitę Ekberg zażywa kąpieli w wodach fontanny. Dziś lepiej tego nie próbować, za to można wrzucić do fontanny pieniążek – zgodnie z przesądem zapewni nam to powrót do Rzymu.

2. Fontanna Czterech Rzek

Fontanna Czterech Rzek, czyli Fontana dei Quattro Fiumi, to kolejna najsłynniejsza fontanna rzymska. Znajduje się na Piazza Navona naprzeciwko kościoła św. Agnieszki.

Jak sama nazwa wskazuje, rzeźba fontanny przedstawia alegorie czterech wielkich rzek świata: Nilu, Gangesu, Dunaju i Rio de la Plata. Męskie postaci, znajdujące się z każdej z czterech stron, opierają się na skale.

Każda z rzek nawiązuje do jednego z czterech kontynentów: Europy, Afryki, Ameryki i Azji. Sposób, w jaki zostały ukazane postaci, jest pełen dodatkowych symboli nawiązujących właśnie do kontynentów.

Pomysłodawcą projektu był słynny barokowy rzeźbiarz i architekt Gianlorenzo Bernini (ten sam, który zaprojektował m.in. kolumnadę Placu św. Piotra). To on przekonał papieża do przeniesienia w centrum fontanny obelisku, który wcześniej znajdował się w Cyrku Maksencjusza. Natomiast autorami rzeźb fontanny są również inni artyści.

3. Fontanna della Barcaccia

Fontana della Barcaccia to kolejne dzieło Gianlorenza Berniniego, do którego jeszcze będziemy mieli okazję wrócić. Tym razem stworzył je wraz ze swoim ojcem, Pietro Berninim, na zamówienie papieża Urbana VIII.

Fontanna znajduje na Placu Hiszpańskim, tuż przed słynnymi schodami. Nie jest ona tak monumentalna jak poprzedniczki, za to ma dość interesującą formę podtopionej łodzi. Miała upamiętnić powódź w XVI wieku, która zalała Plac Hiszpański.

Fontanna zasilana jest z akweduktu Acqua Vergine – tego samego, który zasila Fontannę di Trevi. Przy szczytach łodzi znajdują się wejścia na kamienne pomosty, dzięki czemu można zbliżyć się do fontanny i nabrać wody bezpośrednio z jej źródła – jest ona bowiem pitna, co wyróżnia ją na tle innych fontann w Rzymie.

4. Fontanna Żółwi

Fontanna Żółwi, czyli Fontana delle Tartarughe, znajduje się przy niewielkim Piazza Mattei, do którego szybko dostaniemy się z Placu Weneckiego. Fontannę zasila wspomniany akwedukt Acqua Vergine.

Placyk ten to rodzaj wewnętrznego dziedzińca otoczonego kamienicami należącymi do wpływowej rodziny Mattei. To właśnie przedstawiciel tej rodziny wpłynął na taką lokalizację nowej fontanny pod koniec XVI wieku.

Twórcą tego architektoniczno-rzeźbiarskiego dzieła był Giacomo Della Porta (autor m.in. kopuły Bazyliki św. Piotra oraz fasady kościoła Il Gesù) oraz Taddeo Landini, któremu powierzono wykonanie dekoracji rzeźbiarskich.

Te z kolei przedstawiają młodzieńców – efebów – siedzących pod amforą, podpierających się na delfinach i sięgających dłońmi do żółwi wspinających się po brzegach amfory. Same żółwie pojawiły się tu prawdopodobnie przypadkowo, w wyniku modyfikacji projektu fontanny, lecz to właśnie one nadały jej obecną nazwę.

5. Fontanna Trytona

Rzymska Fontanna Trytona to kolejne na mojej liście dzieło Gianlorenza Berniniego. Znajduje się na Piazza Barberini, tuż przy stacji metra.

Barokowa Fontana del Tritone ma formę muszli podpartej na ogonach delfinów. Na szczycie muszli siedzi Tryton – morskie bóstwo, syn Posejdona – który spija wodę wypływającą z trzymanego przez niego rogu. Fontanna zasilana jest z akweduktu Acqua Felice.

Dodatkowe elementy dekoracyjne nawiązują do patronatu Urbana VIII: tiara papieska, klucze św. Piotra i herb Barberinich (pałac należący do tego rodu znajdował się w pobliżu fontanny).

Przeczytaj też: Rzym: nietypowe miejsca i nieznane zakątki Wiecznego Miasta

6. Fontanna Mojżesza

Fontana del Mosè, czyli Fontanna Mojżesza, zwana również Fontana dell’Acqua Felice, to monumentalna fontanna, tzw. mostra. Terminem tym określa się dekoracyjne zakończenie akweduktu (w tym wypadku Acqua Felice). Podobną funkcję pełni również Fontana di Trevi, zamykająca akwedukt Acqua Vergine.

Fontanna znajduje się w pobliżu kościoła Santa Maria della Vittoria. Została zaprojektowana przez Domenica, nomen omen, Fontanę. Zleceniodawcą był papież Sykstus V (jego prawdziwe imię to Felice Peretti, stąd nazwa akweduktu).

Dzieło nawiązuje do formy łuku triumfalnego. Jego nazwa pochodzi od centralnej postaci – Mojżesza trzymającego tablice Dekalogu. Woda wypływa z kamienia, co nawiązuje do biblijnej sceny, gdy Mojżesz uderza laską w skałę, aby wydobyć wodę dla Izraelitów. Po bokach znajdują się reliefy przedstawiające Nawrócenie Rzymu oraz budowę akweduktu.

7. Fontana del Moro

Na Piazza Navona znajdują się jeszcze dwie inne fontanny: Fontana del Nettuno (Fontanna Neptuna) oraz Fontana del Moro (Fontanna Maura). Autorem tej drugiej jest wspomniany już Giacomo della Porta, choć swoje trzy grosze – w postaci centralnych rzeźb – wtrącił też Gianlorenzo Bernini.

Centralna postać męska, walcząca z delfinem, to ów Maur. Nie było to prawdopodobnie pierwotne założenie, ale afrykańskie rysy twarzy postaci nadały jej taki przydomek.

Wymowa rzeźby to raczej walka człowieka z siłami natury, ale wygląd mężczyzny oddaje barokowe zafascynowanie egzotyką. Podstawa fontanny z postaciami trytonów, stworzona przez della Portę, jest w innym stylu – manierystycznym.

8. Fontana delle Naiadi

Jak już mówiłam, fontanny rzymskie pełnią niekiedy zakończenia akweduktów. Kolejną fontanną tego typu jest Fontana della Naiadi, zamykająca akwedukt Acqua Marcia. Znajduje się na Piazza della Repubblica i powstała w drugiej połowie XIX wieku, a potem przeszła liczne przebudowy.

Basen fontanny jest bardzo szeroki i płytki. Woda spływa na trzech poziomach, dając szczególnie malowniczy efekt w nocy. Na początku XX wieku fontannę udekorowano rzeźbami kobiet – Najad, nimf wód. Ich autorem był Mario Rutelli.

Rzeźby przedstawiające nagie kobiety w lubieżnych pozach wywołały obyczajowy skandal, a środowisko konserwatywne skupione wokół Kościoła bojkotowało dzieło. Dziś nadal uważana jest za najbardziej zmysłową fontannę Rzymu.

9. Fontanone dell’Acqua Paola

Fontanone del Gianicolo (nazwa dzielnicy, w której się znajduje) to zakończenie akweduktu Acqua Paola, odrestaurowanego z inicjatywy papieża Pawła V. Jej autorami byli Giovanni Fontana i Flaminio Ponzio.

Formą fontanna przypomina fontannę Mojżesza, ale jest nieco węższa. Nie jest ona może tak intrygująca jak pozostałe fontanny, gdyż brakuje tu rzeźb – woda spływa po prostu z arkad barokowej fasady. Elementami dekoracyjnymi są natomiast herb rodu Borghese (z którego wywodził się papież) oraz inskrypcje.

Fontanna nadal stanowi jednak malowniczy punkt na mapie Rzymu. Jego potencjał dostrzegł reżyser Paolo Sorrentino: w filmie „Wielkie piękno” jedna ze scen, w których główny bohater spaceruje po Rzymie, rozgrywa się właśnie tutaj.

10. Fontanna Żab

Nie wszystkie fontanny rzymskie są dziełami barokowymi i renesansowymi. Najlepszym tego przykładem jest secesyjna Fontanna Żab w dzielnicy Coppedè, wybudowana w drugiej dekadzie XX wieku.

Jej twórcą był Gino Coppedè, architekt całej dzielnicy pełnej niezwykle oryginalnych, czarujących budynków (więcej o niej dowiesz się z naszego e-booka „Sekretne Miejsca Rzymu„).

Fontanna ma podobną formę do Fontanny Żółwi. Jej centralną częścią jest amfora, pod którą znajdują się dekoracyjne muszle wsparte na ramionach męskich postaci. W różnych miejscach ulokowane są rzeźby żab, z których wydobywa się woda.

Z fontanną wiąże się też całkiem współczesna historia: w 1965 po koncercie w Rzymie wykąpali się w niej członkowie grupy The Beatles!