Idiomy włoskie: 10, które po polsku nie mają żadnego sensu

Jakie są najbardziej znane idiomy włoskie, które po polsku nie mają sensu?

Idiom to stały związek frazeologiczny, którego znaczenie jest przenośne i nie wynika z dosłownego zrozumienia frazy. Stanowi ważny element kultury, tożsamości i językowego świata danej grupy społecznej, przede wszystkim narodu.

Włoskie idiomy są bardzo obecne w języku codziennym, dlatego ich znajomość jest niezbędna w płynnej i naturalnej komunikacji. Włosi słyną z zamiłowania do metafor i barwnych porównań, a rodzime idiomy doskonale oddają ich charakter, ekspresję i postrzeganie świata.

W tym artykule przedstawię 10 idiomów włoskich, które są nieprzetłumaczalne na polski i przełożone dosłownie nie mają najmniejszego sensu. To tylko niewielki wycinek na zachętę – jeśli chcesz poznać ich więcej, sięgnij po nasz nowy e-book „Włoskie idiomy: jak mówią prawdziwi Włosi„!

Idiomy włoskie: 10, które po polsku nie mają sensu

Poniżej znajdziesz 10 wybranych włoskich idiomów, które po dosłownym przetłumaczeniu na język polski kompletnie nie mają sensu. Poznaj ich znaczenie oraz pochodzenie.

1. In bocca al lupo

Wyrażenie In bocca al lupo znaczy dosłownie „W paszczę wilka„. Używa się go jednak, gdy chcemy życzyć komuś powodzenia przed jakimś trudnym wyzwaniem, np. egzaminem – tak jak po polsku życzymy „Połamania nóg” albo „Połamania pióra”.

Zauważ, że zarówno po włosku, jak i po polsku, życzymy pozornie czegoś złego, ale tak naprawdę chodzi o to, by oddalić nieszczęście.

Dlaczego zatem wysyłamy kogoś w paszczę wilka? Wyrażenie pochodzi z tradycji łowieckiej. Jego odbiorca musi koniecznie odpowiedzieć Crepi! lub Crepi il lupo!, czyli „Niech (wilk) zdechnie!”. To rodzaj rytuału, który miał przynieść szczęście myśliwemu, a został zaadaptowany w życiu codziennym.

Jest też drugie tłumaczenie tego idiomu. Paszcza wilka można być też miejscem bezpiecznym, jeśli myślimy o opiekuńczej wilczycy, która w pysku przenosi swoje młode.

2. Rompere le scatole

Rompere le scatole to dosłownie „Rozwalać pudełka” – jaki to może mieć sens?

Wyrażenie pochodzi z czasów I wojny światowej, kiedy w okopach, przed atakiem trzeba było szybko rozrywać pudełka, w które spakowane była amunicja. Kojarzyło się to więc z nerwową i pełną niepokoju i lęku atmosferą.

Dziś rompere le scatole oznacza denerwować, wkurzać, być uciążliwym dla innych, zawracać głowę głupstwami. Kiedy zatem ktoś jest upierdliwy, narzeka się, że rompe le scatole albo że jest un rompiscatole. Wyrażenie to posiada też inne warianty, nieco bardziej wulgarne jak rompere le palle i rompere i coglioni.

3. Essere in gamba

Pora na idiom związany z częścią ciała – we włoskim jest takich sporo. Essere in gamba to dosłownie „Być w nodze„. Pytanie tylko, czy to dobrze, czy źle?

Essere in gamba to zdecydowanie pozytywne określenie. Mówi się tak o osobie, która jest bystra, zdolna, inteligentna, dobrze sobie radzi. Może też odnosić się do kondycji fizycznej i oznaczać, że ktoś jest w formie, jest sprawny. Mówimy o takiej osobie, że è in gamba albo è un ragazzo/una ragazza/una persona in gamba.

Idiom najprawdopodobniej ma związek z pewnym staniem na nogach, o własnych siłach, poruszaniem się bez problemu, co odzwierciedla sprawność fizyczną i intelektualną.

4. Non capire un cavolo

Wiele włoskich idiomów, jak łatwo się domyślić, ma też związek z żywnością. W języku włoskim na szczególne miejsce zasłużyła kapusta. Non capire un cavolo to dosłownie „Nie rozumieć kapusty„.

Zwrot też oznacza „Nie rozumieć nic„. Analogicznie, Non fare un cavolo oznacza „Nic nie zrobić”. Samo Cavolo!, z wykrzyknikiem, to odpowiednik naszego „Kurczę!” – bardzo potoczne, ale niewulgarne.

Prawdopodobnie idiomy te wzięły się stąd, że nieszczęsna kapusta historycznie nie miała najlepszej sławy, uchodząc za warzywo bezwartościowe, które się spożywa, gdy jest się bardzo biednym i nie ma się nic innego do zjedzenia.

5. Sputare il rospo

A oto kolejny zwierzęcy idiom: Sputare il rospo, czyli „Wypluć ropuchę„. Dość odrażające, ale czego może dotyczyć?

Tego idiomu używa się, gdy ktoś w końcu wyjawi jakiś niewygodny sekret, który trzymał w tajemnicy, męcząc się z tym, jakby miał w ustach ropuchę.

Zwierzę to rzecz jasna kojarzy się z czymś obrzydliwym, czego z pewnością chcemy się jak najszybciej pozbyć. Szczególnie, że niektóre gatunki, w paszczy drapieżnika, zaczynają się bronić, produkując trujące substancje.

6. Alzare il gomito

Kolejny idiom włoski związany z częścią ciała i jednocześnie niezbyt pochwalanym zwyczajem. Alzare il gomito to dosłownie „Podnosić łokieć„.

Jak widać na załączonym obrazku, zgięty łokieć unosimy, gdy bierzemy coś do ust, a zwłaszcza, gdy przechylamy butelkę, by się z niej napić. Idiom ten oznacza przesadzać z alkoholem. W tym samym kontekście po polsku mówimy „Nie wylewać za kołnierz„.

Jest on bardzo obrazowy, więc choć w polskim tłumaczeniu nie ma sensu, nie jest aż tak absurdalny, jak wcześniej przytaczane przykłady.

7. Avere fegato

Fegato to po włosku „wątroba” i na ogół każdy ją ma. Co zatem może oznaczać Avere fegato, a więc „Mieć wątrobę„?

Zwrot ten służy określeniu kogoś odważnego, śmiałego, silnego fizycznie i emocjonalnie. Wynika to z dawnego przekonania, że wątroba jest właśnie siedliskiem tych cech (tak jak serce łączymy z miłością).

Zwróć uwagę, że w innych językach również wykorzystuje się różne organy, by wyrazić to samo. Po angielsku mówimy to have guts, czyli mieć flaki, wnętrzności, a po polsku – „mieć jaja„.

8. Essere come il prezzemolo

Essere come il prezzemolo – „Być jak pietruszka„. Czyli jakim? Co robi ktoś, kto zachowuje się jak pietruszka?

Ten kulinarny idiom oznacza, że kogoś wszędzie jest pełno, zwłaszcza w znaczeniu negatywnym: że ktoś wszędzie się wtrąca, jest nachalny, wścibski, w każdej sytuacji próbuje dorzucić swoje trzy grosze.

Słowo „pietruszka” pochodzi od łacińskiego petra, czyli „kamień”, i oznacza roślinę, która rośnie między kamieniami, a więc w trudnych warunkach. W polskim wyrazie jeszcze lepiej niż we włoskim widać tę etymologię.

Istotnie, pietruszka jest wszędobylska: nie dość, że łatwo się rozrasta nawet w niesprzyjających okolicznościach, to jeszcze jest jej pełno w kuchni. Właśnie stąd to porównanie.

9. Tirare il pacco

Kolejny idiom jest silnie zakorzeniony kulturowo. Tirare il pacco to dosłownie „Ciągnąć paczkę” albo „Rzucić paczkę” (tirare ma to podwójne znaczenie), ale można też powiedzieć Paccare.

Zwrotu tego używa się w bardzo konkretnej sytuacji: kiedy wystawia się kogoś do wiatru, szczególnie, gdy nie przychodzi się na umówione spotkanie albo odwołuje je w ostatniej chwili. Może też oznaczać oszukanie kogoś, zrobienie go w balona.

Powiedzenie wzięło się z miejskiego żargonu, głównie neapolitańskiego. Odnosiło się do oszustw, które polegały na wciskaniu klientowi fałszywej paczki: zamiast zapakowanego, kupionego przez klienta towaru, w paczce były produkty przeterminowane, zużyte albo w ogóle nic nie było.

10. Avere la luna storta

Na koniec Avere la luna storta, czyli dosłownie „Mieć krzywy księżyc„. Co to może oznaczać?

Wyjaśnienie tego powiedzenia to być w złym humorze, ale przejściowo. Używamy tego idiomu dokładnie tak, jak polskiego „wstać lewą nogą„. Dlatego często powiemy Oggi ha la luna storta, wskazując, że ktoś nie jest w humorze danego dnia, a nie zawsze.

Idiom ten związany jest z ludowymi wierzeniami, które przypisywały księżycowi wpływ na nasz nastrój – stąd we włoskim wyraz lunatico, który nie oznacza lunatyka, ale osobę humorzastą bądź szaloną, niezrównoważoną. Jeśli zatem księżyc na niebie wydawał się krzywy, mógł negatywnie wpływać na humor.

Włoskie idiomy: jak się ich nauczyć?

Repertuar idiomów włoskich jest niezwykle szeroki. A nawet nieskończony, jeśli dodamy do tego fakt, że w każdym regionie można znaleźć specyficzne idiomy charakterystyczne dla lokalnej kultury i dialektu!

Aby poznać je wszystkie, możesz sięgnąć po słownik idiomów, ale żeby je przyswoić, potrzeba czegoś więcej. Musisz zacząć je wychwytywać w rozmowie i sam ich używać. Musisz niekiedy poznać ich pochodzenie, by łatwiej skojarzyć ich znaczenie. A w końcu, musisz nieustannie ćwiczyć, by je zapamiętać.

Dlatego właśnie stworzyliśmy e-book „Włoskie idiomy: jak mówią prawdziwi Włosi„. To kompendium wiedzy o włoskich idiomach, omawiające ponad 160 z nich. Znajdziesz w nim:

• dosłowne tłumaczenie idiomu;
• wyjaśnienie znaczenia;
• polski odpowiednik – jeśli istnieje;
• przykład użycia w zdaniu;
• ciekawostki o pochodzeniu idiomów;
• ćwiczenia na utrwalenie wiedzy.

Kliknij poniżej, aby zapoznać się ze spisem treści i przykładowymi stronami e-booka: