Karnawał w Wenecji: historia, tradycje i rodzaje masek

0
6014
karnawał w Wenecji

Najsłynniejszy karnawał – ten w Wenecji – co roku przyciąga do miasta na wodzie tłumy turystów. I tak jest od setek lat! Tradycje i przebrania w dużym stopniu przetrwały do dziś i stanowią chyba najważniejszy element weneckiego folkloru. Tematem dzisiejszego wpisu jest karnawał w Wenecji – jego historia i tradycje z nim związane.

Dowiesz się, skąd się wzięła nazwa „karnawał”, jakie maski i przebrania nosili jego uczestnicy, kim jest Maria karnawału i jak współcześnie wygląda karnawał w Wenecji.

Pamiętaj, że jeśli chcesz sam w nim uczestniczyć, kluczem jest odpowiednio wcześniejsza rezerwacja noclegu. Na mapce poniżej znajdziesz oferty dostępne na Booking.com:

Booking.com

Historia karnawału w Wenecji

Początki karnawału w Wenecji sięgają już XI wieku, kiedy to po raz pierwszy odnotowano w miejskich kronikach informacje o publicznych zabawach w dniach poprzedzających Wielki Post. W 1296 roku Senat ogłosił karnawał oficjalnym świętem przed Środą Popielcową. Sama nazwa pochodzi od łacińskich słów carne vale, czyli “żegnaj mięso”, co zapowiada nadchodzący post.

Tradycyjnie karnawał w Wenecji rozpoczynał się w Dniu św. Szczepana, a więc już 26 grudnia, zaraz po Bożym Narodzeniu. Trwał zatem sześć tygodni, w czasie których można było sobie pofolgować. Uznano, że lud ma prawo do okresu w roku, który dedykowany będzie wyłącznie rozrywce.

zima we włoszech karnawał

Maski i przebrania gwarantowały anonimowość, a co za tym idzie – każdy mógł sobie pozwolić na więcej. Dlatego karnawał to czas przekraczania moralnych granic, które w Republice Wenecji były już i tak traktowane bardzo swobodnie w porównaniu z innymi europejskimi miastami.

Wenecja słynęła z liberalnego podejścia do wolności słowa i łoża. W mieście roiło się od luksusowych domów publicznych, a weneckie kurtyzany, niemające nic wspólnego z pospolitymi prostytutkami, słynęły na całym świecie. W czasie karnawału miejsca te cieszyły się jeszcze większą popularnością.

Zresztą mieszkańcy Wenecji, szczególnie ci majętni, uważali, że tylko najstarszy przedstawiciel rodu powinien się ożenić, by zapewnić prawowitych spadkobierców, co miało zapobiec rozproszeniu majątku. Pozostali bracia zwykle się nie żenili, za to utrzymywali relacje z licznymi kochankami. Nic więc dziwnego, że Wenecja zasłużyła sobie na miano stolicy rozpusty.

Kiedy Serenissima (historyczna nazwa Wenecji) znalazła się pod okupacją napoleońską i austriacką, tradycja karnawału została przerwana. Na szczęście udało jej się odrodzić, dzięki czemu jest pielęgnowana do dziś. Natomiast od lat 70. XX wieku karnawałowi co roku patronuje jakaś znana postać (w 1998 roku był nią Giacomo Casanova) lub towarzyszy mu jakiś motyw przewodni (np. w 1994 roku był to Orient).

Przeczytaj też: Zima we Włoszech

Karnawał w Wenecji: maski i przebrania

Wenecja przez wieki była jednym z najbogatszych miast, głównym ośrodkiem handlu towarami luksusowymi, między innymi barwnikami i suknem. Nic więc dziwnego, że w czasie karnawału ulice zapełniały się postaciami w wyszukanych maskach i strojach.

Jak już wspomniałam, kluczową rolą przebrania było zachowanie anonimowości. Można było zapomnieć o codzienności i swoim rzeczywistym statusie społecznym. Arystokrata mógł zamienić się w żebraka, a przeciętny mieszczanin – w monarchę. W końcu chodziło przede wszystkim o dobrą zabawę, bez względu na płeć, pochodzenie czy majątek. Co więcej, rozładowywano w ten sposób napięcia społeczne!

Zwyczajowo w okresie karnawału każdy przebieraniec witał innych przebierańców skinieniem głowy oraz pozdrowieniem Maschera, ti saludo!, które podkreśla, że w tym czasie każdy zamienia się w noszoną przez siebie maskę.

wenecka maska

Typowe weneckie przebranie składało się z czarnego płaszcza o nazwie tabarro oraz maski o nazwie bauta lub larva, która zasłaniała górną część twarzy, co umożliwiało jedzenie i picie, oraz miała niekiedy przedłużony, wysunięty podbródek. Głowę przykrywał trójkątny kapelusz – trikorn.

Inną maską, typowo kobiecą, była moretta – mała, owalna, czarna, satynowa maska, która od środka miała przytwierdzony kołek. Kołek trzymało się przez cały czas w zębach, co uniemożliwiało mowę. Na ulicach często widziano też volto – owalną maskę z otworami na oczy, zasłaniającą całą twarz.

moretta bauta

W kwestii przebrań panowała pełna swoboda. Częstą inspirację stanowiły postaci commedii dell’arte, o czym więcej za chwilę. Mężczyźni przebierali się niekiedy za staruchę (tzw. gnaga), zakładano też strój in domino, czyli obszerny zakonny płaszcz.

Najważniejsze tradycje karnawałowe

Stroje to tylko jeden z elementów weneckich karnawałowych tradycji. Trzy inne, równie ważne, opisałam poniżej.

1. Commedia dell’arte

Commedia dell’arte to tradycyjny włoski teatr komediowy, który bazował na improwizacji oraz zestawie postaci powtarzających się w każdym spektaklu, doskonale rozpoznawanych przez wszystkich mieszkańców Półwyspu Apenińskiego.

karnawał wenecki

Poszczególni bohaterowie charakteryzowali się określoną rolą w fabule przedstawienia, akcentem z danego regionu, a przede wszystkim kostiumem, dzięki któremu na pierwszy rzut oka wiadomo było, z kim mamy do czynienia. I to właśnie te kostiumy wypełniały weneckie ulice w czasie karnawału.

Najbardziej znaną postacią jest Arlekin – zwinny figlarz ubrany w obcisły strój w kolorowe romby i trójkąty oraz maskę. Jego żeńskim odpowiednikiem była natomiast dowcipna i bystra Kolombina, w sukni z podobnej tkaniny jak strój Arlekina.

Innym bohaterem był Pulcinella – postać, którą spotkamy na każdym kroku na ulicach Neapolu. Ubrany na biało, w wysokim kapeluszu i masce z długim spiczastym nosem był postacią dość wulgarną o niewybrednym poczuciu humoru.

W commedii dell’arte prawie zawsze pojawiał się Pantalone, ubrany na czarno, reprezentujący postać weneckiego kupca. Nierzadko towarzyszył mu Dottore – uczony doktor, również ubrany na czarno. Te przebrania zwykle zarezerwowane były dla starszych uczestników karnawału.

2. Festa delle Marie

Podczas karnawału weneckiego tradycyjnie organizuje się różne konkursy, a najbardziej znanym jest konkurs na Marię karnawału – tzw. Festa delle Marie – który tak naprawdę jest konkursem piękności.

karnawał w wenecji festa delle marie

Tradycja ta sięga początków karnawału w Wenecji. Drugiego dnia lutego, a więc w dniu Ofiarowania Pańskiego (Purificazione di Maria) błogosławiono weneckie pary małżeńskie. Wtedy też z biednych rodzin wybierano 12 najładniejszych dziewcząt, a każdej z nich przydzielano protektora w postaci bogatego weneckiego rodu, który z kolei zobowiązywał się wyposażyć dziewczynę w piękne stroje, klejnoty i posag, by i ta mogła wyjść za mąż.

Po przerwie Festa delle Marie powróciła do obchodu karnawału dopiero w 1999 roku. Dziś jednak wygląda zupełnie inaczej. Nadal wybiera się tuzin najładniejszych dziewcząt, a te w wyszukanych kostiumach mają zaszczyt uczestniczyć w karnawałowym pochodzie. Później wybiera się najpiękniejszą z nich, która otrzymuje nagrodę i tytuł Marii Roku.

3. Lot Anioła

Lot Anioła (Volo dell’Angelo) to chyba najbardziej znana wenecka tradycja karnawałowa, która ma miejsce w drugim tygodniu obchodów. Jej historia sięga XVI wieku, kiedy to pewien turecki akrobata wspiął się na dzwonnicę przy Placu św. Marka, a następnie zszedł z niej po linie, przy okazji zahaczając o balkon doży.

Od tego czasu gwoździem karnawałowego programu był zjazd akrobaty po linie właśnie z dzwonnicy, a śmiałek nagradzany był później przez dożę klejnotami.

Dziś Lot Anioła tradycyjnie wykonuje kobieta (od pewnego czasu jest to Maria poprzedniego karnawału), ale nadal polega on na tym samym. Całe wydarzenie obserwują zgromadzone na placu tłumy. Atrakcja cieszy się takim powodzeniem, że tydzień później postanowiono organizować Lot Orła (Volo dell’Aquila) – bliźniacze wydarzenie, w którym centralną postacią może być kobieta lub mężczyzna.

Jak dziś wygląda karnawał w Wenecji?

Współczesny karnawał w Wenecji to wydarzenie na ogromną skalę, które ma wymiar przede wszystkim komercyjny. Ale nie tylko. Należy pamiętać, że tradycję tę wznowiono dopiero pod koniec lat 70. ubiegłego stulecia! To oznacza, że przez prawie dwa wieki karnawał wenecki w ogóle nie istniał!

Jest to zatem piękne przywołanie Wenecji z czasów jej największej świetności – wspaniałej Serenissimy, która była celem podróży wszystkich zamożnych i chcących poznać uroki świata Europejczyków. Wspaniałe stroje i pielęgnowanie dawnych, wyjątkowych tradycji to jedyny w swoim rodzaju hołd dla tego niezwykłego miasta.

Jeśli chcesz uczestniczyć w weneckim karnawale, pamiętaj, że główne atrakcje mają miejsce w okolicach Tłustego Czwartku, a więc tuż przed Wielkim Postem. Wenecję nawiedzają wówczas tłumy turystów, a ceny sięgają horrendalnych kwot.

Ale jeśli jesteś zdeterminowany, zachęcam cię do zarezerwowania noclegu ze znacznym wyprzedzeniem. Ułatwi ci to Booking.com, gdzie znajdziesz najbardziej korzystne oferty w Wenecji i okolicach. Kliknij poniżej:

5/5 - (7 votes)

PODZIEL SIĘ
Jestem absolwentką italianistyki i historii sztuki. Mieszkam w Warszawie i interesuję się kulturą i literaturą włoską.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here